Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και η Αντιμετώπιση της Διασυνοριακής Εγκληματικότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση: Συνεργασία, Προκλήσεις και Νομικές Εξελίξεις
ENGLISH ABSTRACT This master’s thesis examines the functioning of the European Public Prosecutor’s Office (EPPO) as a supranational prosecutorial body of the European Union and assesses its contribution to tackling cross-border crime, which unfolds in a context of heightened mobility, multiple jurisdictions, and persistent divergences among national criminal law and criminal procedure systems (Mitsilegas 2016, 23–27). The core aim of the research is to evaluate whether the EPPO—anchored institutionally in Article 86 TFEU and operationally in Regulation (EU) 2017/1939—reduces jurisdictional asymmetries, enhances the operational coherence of investigations, and contributes to shaping a more integrated framework of EU criminal protection, particularly with regard to offences affecting the Union’s budget (European Union 2017a; European Union 2012, art. 86). In parallel, the thesis investigates how fundamental rights safeguards are embedded in the EPPO’s activity, in light of the Charter of Fundamental Rights of the European Union and the requirements of a fair trial, proportionality, and effective judicial protection (European Union 2012, arts. 47–52). Methodologically, the thesis adopts a doctrinal and interpretative approach, based on the systematic analysis of primary and secondary EU law governing the EPPO’s competence, organisational structure, and operational framework. This legal analysis is complemented by qualitative use of institutional reports, so as to connect the normative architecture to empirical implementation data and to identify trends, case typologies, and friction points in the field of cooperation (European Public Prosecutor’s Office 2023, 15–30; European Public Prosecutor’s Office 2024, 22–34). In this context, particular attention is paid to the functional significance of the EPPO’s cooperation with bodies such as Europol, Eurojust, and OLAF, which strengthen information exchange and analytical support, thereby contributing to the timely detection of criminal networks and to the overall efficiency of investigations (European Commission 2022, PIF Report, 7–12). Furthermore, the thesis incorporates a critical institutional assessment, with emphasis on the institutional legitimacy of the supranational prosecution model, the allocation and balance of competences vis-à-vis national authorities, and the implications of the EPPO’s operation for the protection of fundamental rights (Satzger 2018, 441–450). The findings indicate that the EPPO has already brought about a substantial reconfiguration of the EU “anti-fraud” architecture, shifting the centre of gravity from fragmented coordination towards a more coherent framework of direct criminal investigation and prosecution. This shift is particularly visible in complex cases with a cross-border dimension and high financial impact (e.g., money laundering and corruption), where information consolidation, rapid cross-border mobilisation, and unified operational direction emerge as key effectiveness factors (European Public Prosecutor’s Office 2023, 51–72; European Public Prosecutor’s Office 2024, 40–55). At the level of conclusions, the study finds that the EPPO has become established as a critical pillar of the EU area in the field of criminal cooperation, with a clear prospect of further institutional and operational maturation. Nevertheless, challenges continue to affect the institution’s overall effectiveness, notably regarding resource adequacy, functional uniformity in implementation, and cooperation with non-participating Member States (European Public Prosecutor’s Office 2025c, Annual Report 2024, 10–14). Against this background, strengthening interoperability, gradually converging minimum procedural standards, and deepening fundamental rights protection mechanisms are identified as crucial conditions both for consolidating the institution and for effectively addressing contemporary cross-border crime (Satzger 2018, 460–465; European Union 2012a, art. 53).
Thesis
Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την λειτουργία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (European Public Prosecutor’s Office – EPPO), ως υπερεθνικού εισαγγελικού θεσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτιμά την συμβολή της στην αντιμετώπιση της διασυνοριακής εγκληματικότητας, η οποία εκδηλώνεται σε περιβάλλον αυξημένης κινητικότητας, πολλαπλών δικαιοδοσιών και επίμονων αποκλίσεων μεταξύ των εθνικών ποινικών και δικονομικών συστημάτων (Mitsilegas 2016, 23–27). Κεντρικός σκοπός της έρευνας είναι να αξιολογηθεί κατά πόσον η EPPO, εδραιωμένη θεσμικά στο άρθρο 86 ΣΛΕΕ και λειτουργικά στον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/1939, μειώνει τις δικαιοδοτικές ασυμμετρίες, ενισχύει την επιχειρησιακή συνοχή των ερευνών και συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός πιο συνεκτικού πλαισίου ενωσιακής ποινικής προστασίας, ιδίως σε αδικήματα που πλήττουν τον προϋπολογισμό της Ένωσης (European Union 2017a; European Union 2012 άρθρ. 86). Παράλληλα, διερευνάται η ενσωμάτωση εγγυήσεων θεμελιωδών δικαιωμάτων στη λειτουργία του θεσμού, υπό το πρίσμα του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των απαιτήσεων δίκαιης δίκης, αναλογικότητας και αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας (European Union 2012, άρθρ. 47–52). Μεθοδολογικά η εργασία ακολουθεί δογματική και ερμηνευτική προσέγγιση στηριζόμενη στην συστηματική ανάλυση του πρωτογενούς και δευτερογενούς ενωσιακού δικαίου που ρυθμίζει την αρμοδιότητα, την οργανωτική συγκρότηση και το πλαίσιο δράσης της EPPO. Η ανάλυση συμπληρώνεται από ποιοτική αξιοποίηση εκθέσεων, ώστε να συσχετισθεί η κανονιστική αρχιτεκτονική με τα πραγματικά δεδομένα εφαρμογής και να αναδειχθούν τάσεις, τυπολογίες υποθέσεων και σημεία τριβής στο πεδίο της συνεργασίας (European Public Prosecutor’s Office 2023, 15–30; European Public Prosecutor’s Office 2024, 22–34).Στο πλαίσιο αυτό, αποτιμάται ειδικότερα η λειτουργική σημασία της συνεργασίας της με οργανισμούς όπως η Europol, η Eurojust και η OLAF, οι οποίοι ενισχύουν την ανταλλαγή πληροφοριών και την αναλυτική υποστήριξη, συμβάλλοντας στην έγκαιρη ανίχνευση εγκληματικών δικτύων και την αποδοτικότητα των ερευνών (European Commission 2022, PIF Report, 7–12). Περαιτέρω, ενσωματώνεται κριτική θεσμική αποτίμηση, με έμφαση στη θεσμική νομιμοποίηση του μοντέλου υπερεθνικής δίωξης, στην κατανομή και ισορροπία αρμοδιοτήτων έναντι των εθνικών αρχών, αλλά και στις επιπτώσεις της λειτουργίας του θεσμού στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (Satzger 2018, 441–450). Τα ευρήματα καταδεικνύουν πως η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ήδη επιφέρει ουσιώδη αναδιάταξη στην ενωσιακή «anti-fraud» αρχιτεκτονική, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τον κατακερματισμένο συντονισμό προς ένα πιο συνεκτικό πλαίσιο άμεσης ποινικής διερεύνησης και δίωξης. Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται ιδίως στη διαχείριση σύνθετων υποθέσεων με διασυνοριακό χαρακτήρα και υψηλό δημοσιονομικό αποτύπωμα (π.χ. νομιμοποίηση εσόδων και διαφθορά), όπου η συγκέντρωση πληροφοριών, η ταχεία διακρατική κινητοποίηση και η ενιαία επιχειρησιακή κατεύθυνση εμφανίζονται ως κρίσιμοι παράγοντες αποτελεσματικότητας (European Public Prosecutor’s Office 2023, 51–72; 2024, 40–55). Σε επίπεδο συμπερασμάτων, η μελέτη καταλήγει στο ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει εδραιωθεί ως κρίσιμος πυλώνας του ενωσιακού χώρου στον τομέα της ποινικής συνεργασίας, με σαφή προοπτική περαιτέρω θεσμικής και επιχειρησιακής ωρίμανσης. Πάραυτα, εξακολουθούν να υφίστανται προκλήσεις που επηρεάζουν την συνολική αποτελεσματικότητα του θεσμού, κυρίως ως προς την επάρκεια πόρων, την λειτουργική ομοιογένεια στην εφαρμογή και την συνεργασία με μη συμμετέχοντα κράτη-μέλη (European Public Prosecutor’s Office 2025c, Annual Report 2024, 10–14). Στο πλαίσιο αυτό, η ενίσχυση της διαλειτουργικότητας, η σταδιακή σύγκλιση ελάχιστων δικονομικών προτύπων και η εμβάθυνση των μηχανισμών προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων, αναδεικνύονται ως κρίσιμες προϋποθέσεις τόσο για την σταθεροποίηση του θεσμού όσο και για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της σύγχρονης διασυνοριακής εγκληματικότητας (Satzger 2018, 460–465; European Union 2012a, άρθρ. 53).