Αντιμετώπιση της Τρομοκρατίας: Η Προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης - Πολιτικές, Κενά και Προκλήσεις Υπερεθνικής Ασφάλειας.
ENGLISH ABSTRACT Terrorism constitutes one of the most complex and enduring threats to internal and international security, posing significant challenges for supranational actors such as the European Union. This master’s thesis systematically examines the European Union’s approach to counterterrorism by analysing the institutional, legal, and political framework that has developed over time, as well as the structural gaps and contemporary challenges that continue to limit its effectiveness. The analysis focuses on the evolution of European counterterrorism policy from a fragmented and predominantly intergovernmental model of cooperation toward a more coherent and institutionalised supranational approach, particularly following the terrorist attacks of 11 September 2001. The study examines the main EU bodies and cross-border cooperation mechanisms that support the operational implementation of counterterrorism policy, with particular emphasis on the role of Europol as a central hub for information exchange and intelligence analysis. It further analyses the use of both instruments designed explicitly for counterterrorism purposes and measures of general security and border management—such as Passenger Name Record (PNR) data and the Prüm framework—as well as information systems whose primary objective is not counterterrorism (including Eurodac and the Visa Information System, VIS), but which are utilised secondarily for the prevention, detection, and investigation of terrorist threats. At the same time, the thesis highlights the inherent limitations of European counterterrorism action, which are linked to the retention of primary responsibility by Member States in the field of internal security, differences in political will and operational readiness, and delays observed between the identification of new forms of threat and the full implementation of relevant policy and institutional measures. Particular emphasis is placed on emerging challenges arising from the technological transformation of the terrorist threat, such as online self-radicalisation, the increasing involvement of minors and young individuals in violent extremist activities, and the extensive misuse of digital technologies for purposes of propaganda, recruitment, operational coordination, and financing. Methodologically, the thesis adopts a qualitative, interpretative approach, based on the analysis of institutional documents, legal acts, official European Union reports, and secondary academic literature. Overall, the study seeks to contribute to a deeper understanding of the dynamics and limitations of European counterterrorism policy, highlighting the need for greater institutional coherence, political convergence, and adaptability in response to an increasingly complex and evolving threat environment.
Thesis
Η τρομοκρατία συνιστά μία από τις πλέον σύνθετες και διαχρονικές απειλές για την εσωτερική και διεθνή ασφάλεια, θέτοντας ιδιαίτερες προκλήσεις για υπερεθνικούς οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση. Η παρούσα διπλωματική εργασία εξετάζει την προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, αναλύοντας το θεσμικό, νομικό και πολιτικό πλαίσιο που έχει αναπτυχθεί διαχρονικά, καθώς και τα δομικά κενά και τις σύγχρονες προκλήσεις που εξακολουθούν να περιορίζουν την αποτελεσματικότητά του. Η ανάλυση εστιάζει στην εξέλιξη της ευρωπαϊκής αντιτρομοκρατικής πολιτικής από ένα αποσπασματικό και κυρίως διακυβερνητικό μοντέλο συνεργασίας προς μια πιο συνεκτική και θεσμοποιημένη υπερεθνική προσέγγιση, ιδίως μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Εξετάζονται οι βασικοί ενωσιακοί οργανισμοί και οι διακρατικοί μηχανισμοί συνεργασίας που υποστηρίζουν την επιχειρησιακή εφαρμογή της αντιτρομοκρατικής πολιτικής, με έμφαση στον ρόλο της Europol ως κεντρικού κόμβου ανταλλαγής και ανάλυσης πληροφοριών, καθώς και η αξιοποίηση τόσο αμιγώς αντιτρομοκρατικών εργαλείων όσο και μέτρων γενικής ασφάλειας και διαχείρισης συνόρων, όπως τα δεδομένα PNR και το πλαίσιο Prüm, αλλά και πληροφοριακών συστημάτων με πρωτογενώς μη αντιτρομοκρατικό σκοπό (όπως Eurodac και VIS), τα οποία χρησιμοποιούνται δευτερογενώς για την πρόληψη, ανίχνευση και διερεύνηση τρομοκρατικών απειλών. Παράλληλα, η εργασία αναδεικνύει τα εγγενή όρια της ευρωπαϊκής αντιτρομοκρατικής δράσης, τα οποία συνδέονται με τη διατήρηση της πρωταρχικής αρμοδιότητας των κρατών-μελών στον τομέα της εσωτερικής ασφάλειας, τις διαφοροποιήσεις πολιτικής βούλησης και επιχειρησιακής ετοιμότητας, καθώς και τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται μεταξύ της αναγνώρισης νέων μορφών απειλής και της πλήρους εφαρμογής των σχετικών πολιτικών και θεσμικών μέτρων. Αναφορά επίσης γίνεται στις αναδυόμενες προκλήσεις που απορρέουν από τον τεχνολογικό μετασχηματισμό της τρομοκρατικής απειλής, όπως η διαδικτυακή αυτο-ριζοσπαστικοποίηση, η αυξανόμενη εμπλοκή ανηλίκων και νεαρών ατόμων σε βίαιες εξτρεμιστικές δραστηριότητες, καθώς και η εκτεταμένη κατάχρηση ψηφιακών τεχνολογιών για σκοπούς προπαγάνδας, στρατολόγησης, επιχειρησιακού συντονισμού και χρηματοδότησης. Μεθοδολογικά, η εργασία υιοθετεί ποιοτική, ερμηνευτική προσέγγιση, επιλογή που κρίθηκε καταλληλότερη λόγω της φύσης του ερευνητικού αντικειμένου και του θεωρητικού πλαισίου που υιοθετείται. Ειδικότερα, είναι βασισμένη στην ανάλυση θεσμικών κειμένων, νομικών πράξεων, επίσημων εκθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δευτερογενούς επιστημονικής βιβλιογραφίας. Συνολικά, η μελέτη επιδιώκει να συμβάλει στην κατανόηση της δυναμικής και των ορίων της ευρωπαϊκής αντιτρομοκρατικής πολιτικής, αναδεικνύοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη θεσμική συνοχή, πολιτική σύγκλιση και προσαρμοστικότητα απέναντι σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον απειλών.