Η Επαγγελματική Εξουθένωση των Εκπαιδευτικών στο ελληνικό σχολείο. Προσέγγιση ψυχοσωματικών επιπτώσεων, διοικητικών στάσεων και ηλικιακών διαφοροποιήσεων στο εργασιακό περιβάλλον
ENGLISH ABSTRACT The present master’ s thesis aims to theoretically explore teacher’ s burnout and to highlight the main factors that contribute to its emergence, intensity and management within the contemporary school environment. Particular emphasis is placed on the relationship between workload, the introduction of new subjects and educational programs, as well as the role and behavior of school leadership, in relation to teachers’ mental and physical health. At the same time, the study seeks to conceptualize burnout not as an individual weakness, but as an organizational and systemic phenomenon, closely linked to the broader conditions under which educational work is carried out. The methodology of the study is based on a systematic review and synthesis of both international and Greek literature. Key theoretical models, such as Maslach’s three-dimensional model and the Job Demands-Resources (JD-R) framework, are utilized to analyze the interaction between job demands, organizational resources, and individual characteristics of teachers. The literature review includes research findings from both the pre-pandemic and post-pandemic educational context, with particular emphasis on the Greek educational system. The findings of the literature synthesis indicate that teacher burnout is closely associated with increased and multidimensional workload, the accumulation of administrative and bureaucratic demands, as well as the simultaneous introduction of new subjects and programs without adequate support. Furthermore, the crucial role of school leadership is highlighted, as supportive and transformational leadership functions as a protective factor, whereas a lack of clarity, recognition and fairness intensifies professional exhaustion. At the same time, the contribution of individual protective factors, such as resilience and self-efficacy, is confirmed, without undermining the primary responsibility of the organizational framework. In conclusion, the study argues that the prevention and management of teacher burnout require multilevel and coordinated interventions. The reconsideration of workload, the strengthening of organizational resources, the professional development of school leadership, and the cultivation of a supportive school culture constitute fundamental prerequisites for safeguarding teachers’ professional well-being and, consequently, the quality of the educational process.
Thesis
Η παρούσα διπλωματική εργασία έχει ως κύριο στόχο τη θεωρητική διερεύνηση της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών και την ανάδειξη των βασικών παραγόντων που συμβάλλουν στην εμφάνιση, στην ένταση και τη διαχείρισή της στο σύγχρονο σχολικό περιβάλλον. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχέση του φόρτου εργασίας, της εισαγωγής νέων μαθημάτων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων, καθώς και της στάσης και συμπεριφοράς της σχολικής ηγεσίας με την ψυχική και σωματική υγεία των εκπαιδευτικών. Παράλληλα, η εργασία επιδιώκει να αναδείξει την επαγγελματική εξουθένωση, όχι ως ατομική αδυναμία, αλλά ως οργανωσιακό και συστημικό φαινόμενο, συνδεδεμένο με τις ευρύτερες συνθήκες άσκησης του εκπαιδευτικού έργου. Η μεθοδολογία της εργασίας βασίζεται στη συστηματική ανασκόπηση και σύνθεση της διεθνούς και ελληνικής βιβλιογραφίας. Αξιοποιούνται βασικά θεωρητικά μοντέλα, όπως το τρισδιάστατο μοντέλο της Maslach και το θεωρητικό πλαίσιο των Εργασιακών Απαιτήσεων-Πόρων (Job Demands-Resources), προκειμένου να αναλυθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ εργασιακών απαιτήσεων, οργανωτικών πόρων και ατομικών χαρακτηριστικών των εκπαιδευτικών. Η βιβλιογραφική ανάλυση περιλαμβάνει ερευνητικά δεδομένα που αφορούν τόσο την προ πανδημίας όσο και τη μεταπανδημική εκπαιδευτική πραγματικότητα, με έμφαση στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Τα ευρήματα της βιβλιογραφικής σύνθεσης καταδεικνύουν ότι η επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών συνδέεται στενά με τον αυξημένο και πολυδιάστατο φόρτο εργασίας, τη συσσώρευση διοικητικών και γραφειοκρατικών απαιτήσεων, καθώς και την ταυτόχρονη εισαγωγή νέων μαθημάτων και προγραμμάτων χωρίς επαρκή υποστήριξη. Επιπλέον, αναδεικνύεται ο καθοριστικός ρόλος της σχολικής ηγεσίας, καθώς η υποστηρικτική και μετασχηματιστική ηγεσία λειτουργεί προστατευτικά, ενώ η έλλειψη σαφήνειας, αναγνώρισης και δικαιοσύνης εντείνει την επαγγελματική κόπωση. Παράλληλα, επιβεβαιώνεται η συμβολή ατομικών προστατευτικών παραγόντων, όπως η ανθεκτικότητα και η αυτοαποτελεσματικότητα, χωρίς να αναιρείται η πρωταρχική ευθύνη του οργανωτικού πλαισίου. Συμπερασματικά, η εργασία καταλήγει ότι η πρόληψη και η διαχείριση της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών απαιτούν πολυεπίπεδες και συντονισμένες παρεμβάσεις. Η αναθεώρηση του φόρτου εργασίας, η ενίσχυση των οργανωτικών πόρων, η επιμόρφωση της σχολικής ηγεσίας και η καλλιέργεια υποστηρικτικής σχολικής κουλτούρας αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της επαγγελματικής ευημερίας των εκπαιδευτικών και, κατ’ επέκταση, της ποιότητας της εκπαιδευτικής διαδικασίας.