Θερμικά σοκ και ανθεκτικότητα του περιφερειακού συστήματος υγείας στην Ελλάδα: χωροχρονική μοντελοποίηση θερμοαποδιδόμενου φορτίου θνησιμότητας, υγειονομικής δυναμικότητας και θεσμικής ποιότητας

Abstract

Κύριος στόχος της Διπλωματικής Εργασίας Η παρούσα Διπλωματική Εργασία διερευνά τη σχέση ανάμεσα στην εβδομαδιαία θερμική ένταση (weekly heat intensity) και τη θνησιμότητα από όλες τις αιτίες (all-cause mortality) στις δεκατρείς ελληνικές περιφέρειες της ονοματολογίας εδαφικών μονάδων στατιστικής επιπέδου 2 (Nomenclature of Territorial Units for Statistics level 2, NUTS-2) για την περίοδο 2015-2024. Στόχος είναι η εκτίμηση της θερμικής κλίσης θνησιμότητας (heat-mortality gradient) σε εβδομαδιαία περιφερειακή κλίμακα και η μετατροπή του ευρήματος σε πλαίσιο περιφερειακής προτεραιοποίησης για τη δημόσια υγεία. Μεθοδολογία Η μελέτη συγκροτεί διαχρονικό-διαπεριφερειακό πλαίσιο δεδομένων θερμής περιόδου (warm-season weekly regional panel), με μονάδα ανάλυσης την περιφέρεια-εβδομάδα (region-week). Τα δεδομένα προέρχονται από τη Eurostat, την επανάλυση χερσαίων κλιματικών δεδομένων ERA5-Land (European ReAnalysis version 5 Land) και τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Ποιότητας Διακυβέρνησης (European Quality of Government Index, EQI). Το κύριο πλήρες δείγμα (primary complete-case sample), μετά τον αποκλεισμό της πανδημικής διατάραξης 2020-2021, περιλαμβάνει 2.275 περιφερειακές εβδομάδες. Η βασική έκθεση είναι ο δείκτης εβδομαδιαίας θερμικής έντασης (heatintensity_week), δηλαδή το άθροισμα των ημερήσιων βαθμοημερών υπέρβασης (degree-days of exceedance) πάνω από το περιφερειακό 95ο εκατοστημόριο της ημερήσιας μέγιστης θερμοκρασίας (q95 Tmax). Το κύριο υπόδειγμα είναι αρνητικό διωνυμικό μοντέλο απαριθμήσεων (negative-binomial count model) με λογαριθμική σύνδεση (log link), πληθυσμιακό αντιστάθμισμα (population offset) και σταθερές επιδράσεις (fixed effects) περιφέρειας, έτους και εβδομάδας θερμής περιόδου. Η συμπερασματολογία ελέγχεται με διόρθωση CR2/Satterthwaite, κατανεμημένα μη γραμμικά μοντέλα υστέρησης (Distributed Lag Non-linear Models, DLNM), ηλικιακή στρωμάτωση, εικονικούς ελέγχους (placebo checks), σταθερές επιδράσεις έτους-εβδομάδας (year-week fixed effects) και αναδρομικό επιχειρησιακό έλεγχο του κανόνα P90. Ευρήματα Τα αποτελέσματα δείχνουν θετική σχέση θερμικής έντασης και θνησιμότητας. Η κύρια εκτίμηση αποδίδει λόγο επίπτωσης ρυθμού (Incidence Rate Ratio, IRR) 1,0184 ανά πρόσθετη °C-ημέρα υπέρβασης, με 95% διάστημα εμπιστοσύνης CR2 1,0145-1,0223 και p=0,00003. Η ομάδα ηλικίας 80 ετών και άνω εμφανίζεται ως το σταθερότερο στρώμα ευαλωτότητας, με IRR 1,0189. Η περιφερειακή ανάλυση διακρίνει την απόλυτη περιφερειακή αντίθεση προσαρμογής (regional adaptation contrast, AC), τον δείκτη περιφερειακής αντίθεσης προσαρμογής συνολικού ηλικιακού φάσματος κανονικοποιημένο ως προς τον πληθυσμό 80+ (older-population-normalised all-age regional adaptation contrast rate, ACRate80), τον επιχειρησιακό κίνδυνο ψευδώς αρνητικών εβδομάδων (false-negative operational risk) και το διαρθρωτικό πλαίσιο (structural context). Συμπεράσματα Η θερμότητα αναδεικνύεται ως πρόβλημα δημόσιας υγείας, περιφερειακής ετοιμότητας και ανθεκτικότητας συστημάτων υγείας. Τα ευρήματα υποστηρίζουν στοχευμένη προστασία των ατόμων 80+, εβδομαδιαία παρακολούθηση P90 και διαφοροποιημένο σχεδιασμό σχεδίων δράσης θερμότητας και υγείας (Heat-Health Action Plans, HHAP). Οι δείκτες κλινών, ιατρών και θεσμικής ποιότητας ερμηνεύονται ως οριακές θερμικές κλίσεις περιορισμένες στο εμπειρικό στήριγμα (support-restricted marginal heat gradients) και όχι ως καθολικά κατώφλια επάρκειας (universal adequacy thresholds).